Các mô hình chính
Kín một chiều
Người bình duyệt biết tác giả là ai; tác giả không biết người bình duyệt. Đây là mô hình phổ biến nhất.
Ưu: người bình duyệt có thể nhận xét thẳng thắn mà không lo phản ứng. Nhược: danh tính tác giả có thể ảnh hưởng tới đánh giá — tên tuổi, đơn vị, quốc gia.
Kín hai chiều
Cả hai bên đều không biết danh tính nhau. Bản thảo phải được ẩn danh trước khi gửi đi.
Ưu: giảm thiên lệch theo danh tiếng và theo nguồn gốc tác giả — điều này có ý nghĩa với nhóm ở các hệ thống nghiên cứu nhỏ hơn. Nhược: trong ngành hẹp, thường vẫn đoán được tác giả qua đề tài, dữ liệu và cách trích dẫn.
Công khai
Danh tính hai bên đều được biết, và ở một số tạp chí, nhận xét được đăng kèm bài sau khi xuất bản.
Ưu: tăng trách nhiệm của người bình duyệt, nhận xét thường mang tính xây dựng hơn, và bản thân nhận xét trở thành tài liệu có giá trị. Nhược: người bình duyệt trẻ có thể ngại nhận xét thẳng về công trình của người có vị thế cao hơn; mời người nhận lời cũng khó hơn.
Bình duyệt sau xuất bản
Bài được đăng trước, cộng đồng nhận xét sau, và bài có thể được cập nhật. Nhanh, nhưng đặt gánh nặng đánh giá lên người đọc.
Bình duyệt theo đề cương
Tạp chí xét bản đề cương nghiên cứu trước khi tác giả thu thập dữ liệu, và cam kết đăng nếu nghiên cứu được thực hiện đúng như kế hoạch, bất kể kết quả ra sao.
Mô hình này giải quyết trực tiếp hai vấn đề lớn: sai lệch công bố về phía kết quả dương tính, và việc điều chỉnh phân tích sau khi thấy dữ liệu.
Ẩn danh bản thảo thế nào
Với tạp chí bình duyệt kín hai chiều, bạn phải chuẩn bị bản ẩn danh. Những chỗ hay lộ:
- Tên tác giả và đơn vị trong tệp và trong siêu dữ liệu của tệp.
- Phần lời cảm ơn và thông tin tài trợ.
- Cách trích dẫn công trình của chính mình — viết ở ngôi thứ ba thay vì nhắc tới nghiên cứu trước của chúng tôi.
- Tên tệp có chứa tên tác giả.
- Đường dẫn tới kho dữ liệu có tên bạn.
Hãy đọc hướng dẫn của tạp chí về cách xử lý những mục này — cách làm khác nhau giữa các nơi.
Điều không đổi giữa các mô hình
- Bản thảo là tài liệu bảo mật; người bình duyệt không được chia sẻ hay sử dụng nội dung.
- Xung đột lợi ích phải được khai báo và do biên tập viên quyết định.
- Biên tập viên là người ra quyết định, không phải người bình duyệt.
- Tác giả có quyền không đồng ý với nhận xét, miễn là lập luận bằng bằng chứng.
Với người mới công bố
Bạn không chọn mô hình — tạp chí chọn. Nhưng biết mô hình nào đang áp dụng giúp bạn chuẩn bị đúng: cần ẩn danh hay không, nhận xét có được công khai không, và có thể phải trả lời công khai hay không. Thông tin này nằm trong phần chính sách của tạp chí.
Lưu ý: chính sách của từng tạp chí, từng nhà tài trợ và từng cơ sở đào tạo khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với quy định hiện hành của chính nơi bạn làm việc cùng trước khi ra quyết định.
