Phát hiện lỗi trong bài đã đăng là tình huống ai cũng sợ. Nhưng thực tế trong giới: người tự báo lỗi gần như luôn được đối xử tốt hơn nhiều so với người để người khác phát hiện ra.
Sự khác biệt giữa hai tình huống đó không nằm ở lỗi, mà ở cách xử lý.
Các hình thức chính thức
- Đính chính — sửa lỗi không làm đổi kết luận.
- Bài sửa lỗi lớn — lỗi ảnh hưởng tới một phần kết quả.
- Bày tỏ quan ngại — tạp chí ghi nhận có vấn đề chưa kết luận.
- Rút bài — kết luận không còn đứng vững.
- Mỗi loại có ý nghĩa khác nhau; gộp chúng lại là hiểu sai.
Khi phát hiện lỗi
- Xác minh kỹ trước, đừng vội báo khi chưa chắc.
- Bàn với đồng tác giả.
- Liên hệ ban biên tập, nêu rõ lỗi gì và ảnh hưởng tới kết luận thế nào.
- Đề xuất hình thức xử lý bạn cho là phù hợp.
- Báo sớm, ngay cả khi chưa biết nguyên nhân.
Rút bài không đồng nghĩa với gian lận
- Nhiều bài rút vì lỗi trung thực: nhầm mẫu, lỗi phần mềm, không tái lập được.
- Thông báo rút bài nên nêu rõ nguyên nhân.
- Rút bài do lỗi trung thực và rút do gian lận là hai chuyện khác nhau về bản chất.
- Đừng để việc sợ mang tiếng ngăn bạn làm điều đúng.
Khi người khác chỉ ra lỗi
- Trả lời, đừng im lặng.
- Kiểm tra nghiêm túc, kể cả khi cách họ nêu khiến bạn khó chịu.
- Nếu họ đúng, thừa nhận công khai.
- Nếu họ sai, giải thích bằng dữ liệu.
Sau khi xử lý
- Bài đính chính hoặc rút vẫn nằm trong hồ sơ của bạn.
- Nhưng cách bạn xử lý cũng nằm trong trí nhớ của đồng nghiệp.
- Ghi lại nguyên nhân để nhóm không lặp lại.
Một điều đáng nhớ
Báo lỗi ngay khi chắc chắn có lỗi, kể cả trước khi biết vì sao.
Trong khoảng thời gian bạn im lặng để tìm hiểu nguyên nhân, có thể có người khác đang xây tiếp trên kết quả sai đó. Nguyên nhân tìm sau cũng được; cảnh báo thì không hoãn được.
Câu hỏi thường gặp
Tự báo lỗi có bị đánh giá xấu không?
Ngược lại — người tự báo lỗi gần như luôn được đối xử tốt hơn nhiều so với người để người khác phát hiện ra.
Có những hình thức xử lý chính thức nào?
Đính chính cho lỗi không đổi kết luận, bài sửa lỗi lớn, bày tỏ quan ngại khi chưa kết luận, và rút bài khi kết luận không còn đứng vững.
Khi phát hiện lỗi thì làm gì?
Xác minh kỹ trước, bàn với đồng tác giả, liên hệ ban biên tập nêu rõ lỗi gì và ảnh hưởng thế nào, và đề xuất hình thức xử lý phù hợp.
Rút bài có đồng nghĩa với gian lận không?
Không — nhiều bài rút vì lỗi trung thực như nhầm mẫu, lỗi phần mềm hoặc không tái lập được, và đó là chuyện khác về bản chất.
Vì sao phải báo trước khi biết nguyên nhân?
Vì trong lúc bạn im lặng tìm hiểu, có thể có người đang xây tiếp trên kết quả sai — nguyên nhân tìm sau cũng được, cảnh báo thì không hoãn được.
