Ba câu hỏi trước khi nhận
1. Có thuộc chuyên môn của bạn không
Một phần cũng được, miễn là bạn nói rõ với biên tập viên phần nào bạn đánh giá được. Biên tập viên thường muốn một nhận xét chuyên sâu về một khía cạnh và sẽ tìm người khác cho phần còn lại.
2. Có xung đột lợi ích không
Đồng tác giả gần đây, quan hệ thầy trò, cùng đơn vị, cạnh tranh trực tiếp trên cùng câu hỏi, lợi ích tài chính liên quan. Khai báo và để biên tập viên quyết định — đây không phải quyết định của bạn.
3. Có làm được đúng hạn không
Ước lượng thật. Một bài nghiên cứu thường cần vài giờ làm việc tập trung. Nếu tháng tới bạn kín lịch, hãy từ chối ngay.
Từ chối nhanh là hành vi có ích. Nguyên nhân chính khiến bản thảo nằm im nhiều tuần không phải người bình duyệt chậm, mà là toà soạn không mời được ai nhận lời. Nếu từ chối, hãy gợi ý một hai người phù hợp — biên tập viên rất biết ơn điều này.
Cách đọc một bản thảo
- Đọc lướt một lượt để nắm bài làm gì. Chưa ghi chú.
- Đọc kỹ phần phương pháp. Đây là phần quyết định kết luận có đứng vững không.
- Đọc kết quả, đối chiếu với bảng và hình. Kiểm xem số trong chữ có khớp với bảng không.
- Đọc bàn luận, kiểm xem kết luận có vượt quá dữ liệu không.
- Đọc lại mở đầu — giờ bạn đã biết bài nói gì, dễ thấy chỗ nào hứa mà không thực hiện.
- Viết nhận xét.
Trình tự này hiệu quả hơn đọc tuần tự từ đầu tới cuối, vì nó đặt trọng tâm vào phần quan trọng nhất khi bạn còn tập trung nhất.
Phân bổ thời gian
Với một bài thông thường: khoảng một giờ đọc, một tới hai giờ đọc kỹ và ghi chú, một giờ viết nhận xét. Nếu bài đòi hỏi kiểm tra tính toán hoặc chạy lại phân tích, cộng thêm.
Đừng chia thành nhiều buổi quá ngắn — bạn sẽ mất mạch và phải đọc lại.
Những gì thuộc trách nhiệm của bạn
- Đánh giá tính vững của phương pháp và tính hợp lý của kết luận.
- Chỉ ra tài liệu quan trọng bị bỏ sót nếu nó thay đổi bức tranh.
- Nêu chỗ trình bày không rõ.
- Đưa ra một khuyến nghị cho biên tập viên.
Những gì không thuộc trách nhiệm của bạn
- Sửa lỗi ngôn ngữ từng dòng. Nếu ngôn ngữ cản trở việc hiểu, nêu ngắn gọn và trung lập trong phần góp ý nhỏ.
- Viết lại bài giúp tác giả.
- Đòi hỏi một nghiên cứu khác với nghiên cứu đã được nộp.
- Thông báo quyết định cho tác giả — đó là việc của biên tập viên.
Bảo mật
Bản thảo là tài liệu bảo mật. Không chia sẻ với ai — kể cả học viên của bạn — trừ khi tạp chí cho phép cùng bình duyệt và bạn khai báo tên người tham gia. Không sử dụng nội dung chưa công bố cho công việc của mình. Và không đưa bản thảo vào các công cụ trực tuyến mà bạn không kiểm soát được dữ liệu.
Vì sao nên làm
- Đây là cơ chế giữ chất lượng của khoa học; nếu ai cũng nhận lời bình duyệt ít hơn số bài mình nộp, hệ thống không vận hành được.
- Bạn đọc được công trình mới trước khi nó xuất bản.
- Bạn học cách viết tốt hơn bằng cách nhìn bài của người khác từ vị trí người đánh giá.
- Biên tập viên nhớ những người bình duyệt tin cậy, và điều đó có ích lâu dài.
Một tỷ lệ thường được nhắc tới: nhận bình duyệt khoảng hai tới ba bài cho mỗi bài mình nộp, vì mỗi bài của bạn cần chừng đó người đọc.
Lưu ý: chính sách của từng tạp chí, từng nhà tài trợ và từng cơ sở đào tạo khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với quy định hiện hành của chính nơi bạn làm việc cùng trước khi ra quyết định.
