Người có kinh nghiệm quốc tế thường ưu tiên phản biện cho tạp chí nước ngoài. Điều đó dễ hiểu, nhưng nó bỏ qua một chỗ mà công sức bỏ ra tạo ra khác biệt lớn hơn nhiều.
Ở một tạp chí đã ổn định, nhận xét của bạn là một trong nhiều. Ở một tạp chí đang xây, nó có thể là nhận xét nghiêm túc duy nhất bài đó nhận được.
Vì sao đáng làm
- Chất lượng bình duyệt là thứ quyết định uy tín một tạp chí.
- Tác giả là người trong nước, thường là người trẻ, và họ học được thật.
- Nó nâng chuẩn chung của lĩnh vực trong nước.
- Hệ thống chỉ tốt lên nếu người giỏi tham gia vào nó.
Viết nhận xét cho người viết bằng tiếng Việt
- Tách rõ vấn đề khoa học và vấn đề diễn đạt.
- Với vấn đề khoa học: cụ thể như với bất kỳ bài nào.
- Với diễn đạt: chỉ ra chỗ chưa rõ, không viết lại hộ.
- Đừng hạ tiêu chuẩn khoa học vì đây là tạp chí trong nước.
Điều đặc biệt cần chú ý
- Nhiều tác giả chưa quen với chuẩn báo cáo quốc tế — chỉ ra cụ thể thay vì chỉ nói chưa đạt.
- Dẫn tài liệu hướng dẫn nếu có.
- Một nhận xét dạy được thì có giá trị gấp nhiều lần một nhận xét chỉ đánh giá.
Với biên tập viên
- Nói rõ nếu bài nằm ngoài chuyên môn hẹp của bạn.
- Báo riêng nếu nghi ngờ vấn đề đạo đức.
- Gợi ý người khác nếu bạn không nhận được.
Đóng góp rộng hơn
- Đề nghị tạp chí cấp định danh cho từng bài.
- Đề nghị công bố ngày nộp và ngày chấp nhận.
- Tham gia ban biên tập nếu được mời.
- Trích dẫn bài trong nước khi thực sự liên quan.
Một điều đáng nhớ
Viết nhận xét dạy được, không chỉ đánh giá.
Với một tác giả trẻ đang học cách viết bài khoa học, một nhận xét chỉ ra cụ thể chỗ sai và cách sửa có thể thay đổi cả cách họ làm việc về sau. Không nhiều việc trong nghề này có tỷ lệ giữa công sức và tác động tốt như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên phản biện cho tạp chí trong nước?
Vì ở một tạp chí đang xây, nhận xét của bạn có thể là nhận xét nghiêm túc duy nhất bài đó nhận được — công sức bỏ ra tạo khác biệt lớn hơn nhiều.
Viết nhận xét cho tác giả viết tiếng Việt thế nào?
Tách rõ vấn đề khoa học và vấn đề diễn đạt, với khoa học thì cụ thể như bất kỳ bài nào, với diễn đạt thì chỉ ra chỗ chưa rõ chứ không viết lại hộ.
Có nên hạ tiêu chuẩn không?
Không — đừng hạ tiêu chuẩn khoa học vì đây là tạp chí trong nước, nhưng nên chỉ ra cụ thể thay vì chỉ nói chưa đạt.
Có thể đóng góp gì rộng hơn?
Đề nghị tạp chí cấp định danh cho từng bài, công bố ngày nộp và ngày chấp nhận, tham gia ban biên tập nếu được mời, và trích dẫn bài trong nước khi liên quan.
Nhận xét thế nào là có giá trị nhất?
Nhận xét dạy được chứ không chỉ đánh giá — với tác giả trẻ, việc chỉ ra cụ thể chỗ sai và cách sửa có thể thay đổi cả cách họ làm việc về sau.
